22 augustus 2017

Pankaj Mishra (historicus): terrorisme als ressentiment

In zijn boek Age of Anger verklaart Pankaj Mishra terrorisme uit de niet vervulde beloften van de globale trend naar stijgende welvaart die zou voortvloeien uit toenemend individualisme en het najagen van eigen belang. Het is dus niet zo, zoals de grondlegger van de economische wetenschap Adam Smith bijna 240 jaar geleden beweerde, dat als iedereen zijn eigen belang najaagt, iedereen daardoor beter af zal zijn. Volgens Mishra leidt globalisering en concurrentie tot het ontstaan van winnaars en verliezers. Die ‘verliezers’ plukken niet de vruchten van de toenemende welvaart, maar zien het verschil met de ‘winnaars’ alleen maar groter worden. Dit leidt tot wraakgevoelens (“ressentiment”) waar een klein deel van de verliezers aan toegeeft door terroristische aanslagen te plegen. De terroristen zijn dus geen vrome gelovigen, maar zitten in de hoek waar de klappen vallen en willen terug slaan. En inderdaad, aanslagplegers weten vaak weinig van de islam, drinken  alcohol, en hebben soms een aantal (kleine) misdaden achter hun naam staan. Dat is niet bepaald het beeld van vrome moslims. Islamitische terroristen hebben dus weinig te maken met de islam (aldus Mishra), maar hebben, daarentegen, wel veel gemeenschappelijks met blanke ‘supremacists’, zoals Timothy McVeigh die in 1995 een overheidsgebouw in Oklahoma opblies en daarbij 168 mensen vermoordde. Het gemeenschappelijke van islamitische terreurgroepen en blanke ‘supremacists’ is dat zij archetypen zijn van de man “zonder belangen, die niets te maken heeft met de bestaande orde, geen gevoelens heeft (…) Hij is de genadeloze en gewetenloze vijand van de sociale orde, die hij wil vernietigen.” Dit is een citaat uit Age of Anger (blz. 278, mijn vertaling), maar Mishra citeert op zijn beurt een pamflet uit 1869, met Bakunin als co-auteur, de aartsvader van het revolutionaire terrorisme.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten